… de Ierse regering een paar dagen geleden het Verenigd Koninkrijk voor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) heeft gesleept. Nu, begin 2024. We lezen er hier weinig tot niets over. Ik durf het wel aan om hier te stellen, dat een en ander te maken heeft met de lopende herhaling bij de publieke omroep RTE van een buitengewoon veelzeggende documentairereeks over the Troubles: ‘Once Upon a Time in Northern Ireland’.
Zogenaamd zou het tot 1998 hebben geduurd, de vele politieke, maar vooral sociale problemen in het noorden van Ierland. Toen kwamen Ierland en het Verenigd Koninkrijk het legendarische Goedevrijdagakkoord overeen. Het heeft geleid tot Nobelprijzen voor de Vrede voor enerzijds John Hume, die onderhandelde namens katholiek Ierland (de republikeinen), met aan de andere kant David Trimble. Trimble vertegenwoordigde het protestante deel van het eiland, zeg maar gerust de meerderheid van de Noord-Ierse bevolking. Loyaal aan de Britse troon. Beiden zijn nog niet zo heel lang geleden overleden, waarbij ik persoonlijk bijzondere herinneringen bewaar aan een onverwachte ontmoeting met Hume aan de oevers van de Foyle, de rivier die deel uitmaakt van de grens tussen beide stukken Ierland.
The Troubles. Nu ga ik die hele geschiedenis hier niet herhalen, want er zijn heel veel boeken over volgeschreven. Tientallen documentaires zijn er gemaakt, vele honderden interviews met direct betrokkenen aan beide kanten van de grens en mooie en minder goede speelfilms. (“Belfast” is een absolute topper, die mij door o.a. de muziek, het gesproken accent en de ontzettend goed gecaste acteurs, jong en oud, altijd wel iets van kippenvel bezorgt en soms ook tot een paar tranen toe beweegt, afhankelijk van de stemming waarin ik verkeer.)
WILD ATLANTIC WAY
Iedereen op dat groene eiland en vaak ver daarbuiten, heeft wel een mening over the Troubles. Die ze tot op de dag van vandaag, langer dan een kwarteeuw later, vooral emotioneel met zich meedragen. Ik ook dus. Begin er niet over, zo luidt mijn advies, als je straks een stukje van de Wild Atlantic Way gaat rijden, of verdwaald raakt in een stad als Dublin.
De slager in Ierland die ik inmiddels ‘mijn vriend’ noem, had er de vorige keer dat ik daar was nog een mooie anekdote over. De man woont in Derry en was samen met zijn vrouw een weekje weggeweest naar de Spaanse zon. Nou, dan weet je het wel en kom je andere Ieren tegen, zo vertelde hij mij in zijn onberispelijke witte jas en met een hygiënisch hoedje op, staande achter een toonbank met ’s werelds mooiste en lekkerste vlees in soorten en maten. “Je moet dan altijd zeggen waar je vandaan komt, en ik heb afgeleerd om Derry of Londonderry te zeggen. Want dat leidt maar al te vaak tot discussie en verantwoording afleggen. Dus maak ik er van: ‘Sixteen miles from Strabane’. Daar hoor je nooit iemand over.” Hij moest er een beetje om lachen, en ik ook, maar we begrepen beiden de diepgewortelde ellende die achter zo’n opmerking schuilgaat. Voor de niet-kenners, Strabane is een middelgrote plaats in Noord-Ierland. Jawel, zo’n 25 km ten zuiden van Derry.
Hoe cynisch is het dat, ook nu beide architecten van het Goedevrijdagakkoord er niet meer zijn, de Ierse regering een paar dagen geleden het Verenigd Koninkrijk voor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) heeft gesleept. Nu, begin 2024. We lezen er hier weinig tot niets over. Maar het is veelzeggend in de onderlinge relatie tussen beide staten. Ik durf het wel aan om hier te stellen, dat een en ander te maken heeft met de lopende herhaling bij de publieke omroep RTE van een buitengewoon veelzeggende documentairereeks over the Troubles: ‘Once Upon a Time in Northern Ireland’. Daarin wordt (opnieuw) op basis van uitgebreide research, beeld- en feitenmateriaal uit de doeken gedaan wat dertig jaar bezetting van een deel van het eiland door de Britten heeft betekend voor de levens van “gewone mensen”, katholiek of protestant en inclusief de betrokken (officiële) militairen. Onder aan de streep heeft het tot zo’n 3.600 doden geleid, met als iconisch dieptepunt Bloody Sunday. Oftewel: schiet die protesterende Ieren maar gewoon dood.
Maar – heel in het kort – nu wil het Verenigd Koninkrijk amnestie afkondigen voor bijvoorbeeld alle betrokken militairen en militanten die al die slachtoffers op hun geweten hebben. Want, het is al zo lang geleden, moeilijk te bewijzen en vol te houden. Het is niet zo raar dat Ierland voor zijn in koelen bloede gedode landgenoten, en vooral voor hun familieleden en andere nabestaanden opkomt. Once Upon a Time in Northern Ireland laat onverbloemd zien wat de ontzettende impact van dat toen (toen?) meedogenloze, Britse beleid nog altijd is. Denk aan die ’25 km van Derry’.
En als we dan toch bij ‘vandaag de dag’ zijn aanbeland: Noord-Ierland zit nu al twee jaar zonder regering. Omdat de protestanten van de DUP niet tegen hun verlies kunnen. Ze raken bij iedere verkiezing meer zetels kwijt aan het Ierse, republikeinse Sinn Féin en zouden nu zelfs onder een “katholieke” premier moeten dienen. Dat is zoveel erger dan de hel en verdoemenis die ze daar sinds dominee Ian Paisley te pas en te onpas prediken, dat ze dan maar gewoon domweg weigeren om iets van onderhandeling te gaan beginnen. Dat kan, daar in Noord-Ierland. Officieel moeten er dan nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven, maar dat moet vanuit Londen komen en we weten, ook gezien die nieuwe wet die amnestie moet gaan bewerkstelligen, hoe ze daar denken over republikeinen, cq het opgeven van iets van de absolute Noord-Ierse autonomie, ook al kiest een meerderheid voor Sinn Féin. Lekker democratisch, ook daar.
SALARISSEN BEVROREN
Ondertussen staat alle beleid stil. Gezondheidszorg, onderwijs, natuur, woningbouw, milieu en cultuur slepen zich voort op basis van meer dan eens zeer gedateerde regelgeving. Salarissen zijn bevroren, subsidies vervallen.
Ik hoop dat ik nog mag meemaken dat we kunnen spreken van een verenigd Ierland, alhoewel de Ieren die ik hierover spreek en die er verstand van hebben, volhouden dat het nog wel een generatie, of twee, zal duren. Ondertussen kan ik bij de supermarkt in Derry bijna alleen nog levensmiddelen kopen met een grote sticker: NOT FOR EU. Ja, Brexit wordt daar succesvol uitgerold.
Ton Westphal + No Nonsense ++ 