“MARK,

Als ik iets aan iemand schrijf, Mark, dan begin ik meestal met Beste. Maar in jouw geval krijg ik dat niet op papier. Nog niet zo vreselijk lang geleden begonnen we onze brieven zelfs met Geachte. Maar dat is bij jou nog veel meer een onwerkelijke opening. Vind ik. Bizar, zo zou je dat zelf noemen. Eén van je dooddoeners in de loop van veertien jaar. Twee keer zeven, maar daar gaat het nu niet over.

Beste en Geachte schrijf je niet alleen voor de vorm, maar ook als je tenminste enige sympathie voelt voor de geadresseerde. Respect, fatsoen, zoals het hoort. Maar dat heb ik allemaal niet bij jou. Ik zie het niet en ik voel het niet. Het is juist afkeer, weerzin. Zeg maar gerust dat ik jouw letterlijke doen en laten als ontwrichtend voor Nederland heb ervaren.

Je mag in dit land alles zeggen en je hebt zeker de vrijheid om nog veel meer te vinden. Dat heb je terecht opgemerkt, bij je afscheidsbabbeltje zondagmiddag. Dat was trouwens wel weer heel erg ‘Mark’. Zeggen dat je graag geruisloos de deur achter je afsluit. Dat je geen behoefte hebt aan speeches en bloemen. Maar het Torentje misbruik je deze zondag wél voor eigen gebruik, een unicum. Dat staat onbedoeld, want jij bent wel heel erg handig, maar niet zo vreselijk slim, voor dat doen en laten van jou zoals hierboven al even aangestipt. In die zin was het ook wel weer mooi. Typerend.

Het hoort bij het gedrag van een pathologische leugenaar. Wat dát ben je. En gezien mijn eigen wet, dat mensen onvoorstelbaar consequent zijn zonder dat ze dat zelf doorhebben – het geheim van mijn vak – , zullen we daar in je nieuwe baan bij de NAVO nog wel het een en ander mee te schaften krijgen. En niet alleen we, ook ze.

In de herfst van mijn leven dwing je me bijna spijt te hebben. Ook anderen kijken weleens terug, ook zonder Torentje. Dan vraag ik me af waarom ik altijd eerlijk en oprecht ben geweest, mijn afspraken ben nagekomen en slechts de dingen heb geschreven en gezegd waar ik helemaal achter sta. Waar ik dus ook over heb nagedacht. Vooruit, een enkele uitzondering zal die regel bevestigen. Want ik ben niet heilig. Daar hebben we wel een overeenkomst.

Ik ben niet ontevreden, het heeft me gebracht waar ik nu sta. Maar secretaris-generaal van de NAVO ben ik er niet mee geworden. En premier van dat gave landje van jou ook al niet. Laat staan voor zo’n lange tijd. Naar jou kijkend en luisterend, vraag ik me af hoe het was gelopen als ik net zo veel en net zo vaak glashard had gelogen als jij. Jij leert je omgeving: “beter”, als antwoord op die vraag van mij. Toch ben ik blij dat ik heb gehandeld zoals ik heb gehandeld, over een nog veel langere periode dan jouw veertien jaren. Maar dat inwendige stemmetje, in een ver, afgelegen hoekje van mijn verstand, wil sinds jouw nieuwe baantje maar niet verdwijnen. Uiteindelijk laat ik mijn hart spreken, en dan komt het straks zeker goed. No Regrets.

Natuurlijk is het flauw als je bij zo’n afscheid op een rijtje zet wat er onder jouw leiding, of vaker nog het gebrek daaraan, allemaal mis is gegaan. Ontwrichtende fouten van jou, Mark. Ten aanzien van je keuze voor mensen en op dossiers. Van geen cent meer naar de Grieken tot de bekende horrordossiers waar nog altijd honderdduizenden medelanders de existentiële ellende van ervaren. Het lijkt, nee, het is uitzichtloos. Veertien jaar Mark. En verder natuurlijk, in willekeurige volgorde, de staat van de gezondheidszorg, migranten en vluchtelingen, bouwen en wonen, de arbeidsmarkt, scholing en studie. Het is teveel. Laat maar, het voert te ver.

Wel daag ik je uit de ramp, oorzaak en gevolg, met MH17, waar je persoonlijk zoveel last van zegt te ondervinden – en hier geloof ik je zowaar – in je nieuwe functie aan te pakken. Je hebt er van geleerd, en vertrouw één keertje op je actieve herinnering. Doe er iets mee. Gezien je persoonlijkheidsstoornis moet je je voortreffelijk kunnen inleven in lieden als Poetin, Xi en Trump. Dat is mooi meegenomen, meer dan alleen maar toegevoegde waarde van jouw profiel. (Misschien hebben ze daarom wel voor jou gekozen, zo bedenk ik mij nu. Dat zal het verschil zijn tussen bizar en briljant.)

In die zin wens ik je veel succes, en dat is – after all – toch nog een prettige afsluiter.”