Vorige week zondag was ik al helemaal uit het lood geslagen. Niet door tegenslag of verlies, maar juist door consumptie van zoveel schoonheid. Sana Valiulina, een Estse schrijfster die tien jaar jonger is dan ik en al sinds 1989 vanwege de liefde in Amsterdam woont. Zij werd geïnterviewd, en dus aan het woord gelaten, door Jelle Brandt Corstius. Nee, ik heb geen aantekeningen gemaakt. Ga ook geen recensie van die uitzending schrijven. Kan de inhoud van drie uur televisie, een week geleden, niet meer precies reproduceren. Maar wat ik wel weet, en ook niet snel zal vergeten, is de betovering die mij die zondagavond overviel. Gewoon stil blijven zitten en ondergaan. Jeetje, wat was dát lang geleden!
Dan heb ik het niet over een iconische film of een fantastische voetbalwedstrijd, maar informatieve, feitelijke televisie. Meekijken met de gedachten van een interessant medemens. Uitleg, verklaring en toelichting. Meevoelen en daardoor ook een beetje meedoen. Al die dingen die gaandeweg op hun plaats vallen, de herkenning.
Het kan me allemaal heel gelukkig maken, en dan is het ‘maar’ gewoon een televisieavond. Dan is drie uur natuurlijk helemaal niks. Want zo’n avond is helemaal niet gewoon, maar onvoorstelbaar bijzonder. En dus schaars.
Ik wil er toch nog wel iets uitlichten, en dat was een interview in vlekkerig zwart/wit met Aldous Huxley. Die wist 63 jaar geleden al te vertellen dat wanneer we slaaf worden van de technologie, onze toekomst uit zicht is. We leveren alle autonomie in en zijn schijnbaar ongemerkt – ‘who cares?’– tot slaaf gemaakt. Zo haalde Valiulina meerdere kunstenaars aan om ons een mooi, persoonlijk inkijkje te bieden in wat er nu toch allemaal in de wereld en van oost naar west aan de hand is. Je hebt hen nodig voor kennis en inzicht, en ik dus ook jou, Sana, in plaats van wetenschappers, politici en andere potentaten.
Toen kwam daar afgelopen zondag Joris Luyendijk nog een keer overheen. Samen met zijn zomergast Sakir Khader overkwam mij zo ongeveer hetzelfde. Televisie die je de adem bijna ontneemt, en toch lekker aanvoelt. Je gelukkig maakt. Met een indirecte verwijzing naar Huxley, omdat Luyendijk eerlijk opbiechtte dat hij het niet meer wist na zoveel appjes van enerzijds Joodse ‘vrienden en collega’s’, en anderzijds ‘vrienden en collega’s’ uit de moslimwereld. Ze hadden hem succes gewenst en waarschijnlijk ook wat hij moest of anders wel zou kunnen vragen. Hij heeft daartoe zelfs een oproep via LinkedIn gedaan.
Maar wie is hier nou de journalist, Joris? En waar gaat het dan om? Laten dat nu precies ook de vragen zijn van Khader aan zijn tafelpartner. Sakir Khader, naar eigen zeggen een jongen van de straat die niet wilde deugen en selfmade nieuwsfotograaf en documentairemaker. Met ogen waar alle ellende van het hele Midden-Oosten in schuilgaat. Geboren (1990) in Vlaardingen, met een plat Rotterdams sprekende, Palestijnse vader maar helemaal niet worstelend met een zogenaamde dubbele identiteit. Khader is, denkt, voelt, werkt en oordeelt als een Palestijn, waar Luyendijk een zelfbenoemde zevenvinker is. Maar daarmee, of daardoor?, zat hij wel met een mond vol tanden. Khader, meer dan eens: “Lastig hè, Joris?” Hoezo, fascinerende televisie?
Khader heeft dit jaar de Zilveren Camera gewonnen en is onlangs opgenomen in het prestigieuze Magnum fotoagentschap. Erkend fotograaf van wereldklasse. Anderzijds staat hij op een mysterieuze lijst van terroristen, waar de AIVD natuurlijk verder niets over kan zeggen. Natuurlijk niet, toch? Ze weten niet hoe hij er op komt, laat staan hoe hij er weer vanaf zou kunnen komen. Khader zelf denkt dat dat vanzelf wel zal gebeuren, als hij wordt “afgeknald”.
VERONTRUSTEND
Mensen met zo’n formidabele bevlogenheid, met die authenticiteit en ook nog eens zo ontzettend goed in hun vak, die stelen mijn hart. Natuurlijk. Net als Valiulina. Des te verontrustender is het dat ze beiden over zoveel voortdurende oorlog, ellende, onderdrukking, verdriet en armoede berichten. Zonder hoop en verwachting dat het goed komt. Op hun eigen manier, maar hun boodschappen overlappen elkaar.
Omdat hoop het laatste is dat sterft, zoals Valiulina ook aangaf, laat ik hier één van de fragmenten van Khader zien. Hoe muziek en beeld elkaar kunnen versterken. De fotograaf Khader die de schrijver Luyendijk nog maar eens uitlegt dat één beeld meer kan zeggen dan 50.000 woorden. Heb jij die vijf minuten er voor over?
Oh ja, daar kijken dan respectievelijk 150.000 (Valiulina) en 122.000 (Khader) mensen naar. Minder dan de eerste de beste herhaling op een zender als RTL7. Omdat mensen alleen maar belangstelling kunnen opbrengen voor iets of iemand dat of die ze kennen, waar ze weleens wat van gehoord hebben. Bijvoorbeeld via de app. Onwetend zijn is niet erg. Niks (willen) bijleren is oliedom.
Ton Westphal + No Nonsense ++ 