Een film kan het leven van mensen veranderen.
Maar sommige dingen veranderen nooit. Wisselende omstandigheden kunnen daarentegen heel bepalend zijn voor gedrag, de manier waarop we met elkaar omgaan. Andere tijden. Het vloog allemaal door me heen toen ik alweer enige tijd geleden terecht kwam in “Wildlife”, een aangrijpend verhaal van regisseur Paul Dano, die zelf ook heeft meegeschreven aan het scenario. Fantastische hoofdrollen van Jake Gyllenhaal (één van mijn favorieten, altijd kijken), Carey Mulligan (beter dan ooit) en Ed Oxenbould (ingetogen talent uit Australië). Maar het gaat hier en nu niet zozeer om die prachtige film, veel meer om de fascinatie en de bevestiging van wat er links en rechts op de wereld aan de gang is. Want ook dat kunnen films doen met een mens.
Voert natuurlijk allemaal veel te ver, in zo’n blog. Laat ik mij beperken tot de vernietigende wanhoop die baanverlies van de kostwinner in een gezin kan oproepen. Gyllenhaal wordt om een stomme reden ontslagen bij de lokale golfclub, waar hij juist een goede relatie met de spelers weet op te bouwen. Maar voor hem tien anderen. De zestiger jaren in Montana. Het mooie is dat hij later wordt teruggevraagd, maar zijn gevoel voor eer en rechtvaardigheid belet hem met hangende pootjes terug te gaan. My Man.
Maar toen? Huis, eten, gezin met één opgroeiende zoon, die overigens feilloos doorheeft wat er zoal aan de hand is, ook in de relatie van zijn ouders. Want zo werkt dat bij kinderen. Denk niet dat je het allemaal wel kunt toedekken, ze zijn immers nog zo jong. Wat weten zij nou? Nou, eigenlijk alles wel, hoor.
Geen baan, daar gaat het nu dus over. Gyllenhaal gaat in arren moede voor een paar dollar per dag en met gevaar voor eigen leven dan maar een stuk verderop meehelpen om een razende bosbrand te bestrijden. Je moet toch iets. Inmiddels weten we hier in Nederland niet hoe we aan mensen moeten komen. Werk voor iedereen, geloof me nou maar. Ontslagen word je toch niet, want vindt maar eens een nieuwe. Dat zat ik mij te bedenken, nu ik toch weer veel contacten heb met sollicitanten en kandidaten. Op mijn zakelijke site kun je het verschil daartussen op je gemak nog eens nalezen 😊. Wacht er niet te lang mee, want er hangt verandering in de lucht.
De kandidaten die hier in Valkenswaard over de vloer komen, vertellen mij in woord, gebaar en houding precies wat er aan de hand is. Het kan niet op. Voorbereiding is iets van de vorige eeuw en nog verder weg. Soms willen ze toch iets opschrijven, maar wie heeft er nog een pen bij zich?
Ik had het woordje ‘junior’ in een functietitel gezet. Dom van mij. Want niemand voelt zich zo. Iedereen is koning, senior en kan de hele wereld aan. Dat laatste hebben ze vaak van huis uit geleerd: je bent geweldig! Vrienden en familie bevestigen hen slechts (anders zijn ze geen vrienden meer). Als ik dan met een paar kritische opmerkingen kom, laat staan als ik dóór durf te vragen, dan valt het al te vaak ongemakkelijk stil. Een goed gesprek is moeilijk als je je niet wilt beperken tot passie, super en top. Daar horen trouwens vergelijkbare salarissen bij: super en top. Ik heb in deze laatste maanden van mijn ‘arbeidsmarkt-carrière’ nog nooit zoveel opgetrokken neuzen gezien. Laat dus maar. Ik vind het goed, en dat is natuurlijk het einde van het verhaal.
De markt faciliteert afwijkend gedrag. Maatschappelijk, politiek, managerial. Nu heb ik ooit een opdrachtgever gehad die met veel overtuiging beweerde, dat de wal het schip zal keren. “Ze komen er nog wel van terug”, zo wist hij. Maar hier was hoop, en vooral frustratie, de vader van de gedachte. Langer al dan tien jaar geleden. Gyllenhaals bestaan hier niet meer. Twee jaar ervaring en tenminste EUR 65.000,-.
MBO of HBO. Afgemaakt? Dondert niet. MBO-2 is ook afgestudeerd. Je functioneert toch wel ‘op HBO-niveau’. Maar waarom heb je dan zelf geen vragen? Bijvoorbeeld over de geschiedenis van zo’n bedrijf, waardoor is de vacature ontstaan, je collega’s, positie in de markt, omzet… Mijn god, waar heb ik het over. Een hoogst enkele uitzondering bevestigt ook hier de regel.
Terug naar de eerder aangehaalde fascinatie en bevestiging. Als je niet (meer) communiceert, dat misschien wel helemaal niet hebt geleerd, want dat kan ook natuurlijk, dan kunnen relaties heel gemakkelijk ontsporen. Mensen, groot en klein, gaan hun eigen gang. Met het idee dat ze daar recht op hebben, dat het zo hoort en dat ze voor zichzelf moeten opkomen. Achter hun rug valt alles uit elkaar. En blijft het geluk dat ze zo onvermoeibaar najagen, onbereikbaar. De film sluit af met een familiefoto die alles zegt. Bij gebrek aan communicatie, en daarmee warmte, begrip en empathie, heb je het ook hoogzomer steenkoud.
Ton Westphal + No Nonsense ++ 