Het had zomaar de Zomergasten-film kunnen zijn: ‘Sweat’, met een verbluffende acteerprestatie van Magdalena Kolesnik in de rol van Sylwia. In deze Pools-Zweedse film van Magnus von Horn zet zij een zeer geliefde influencer neer, die naarmate de film vordert tot de ontdekking komt dat haar eigen leven eigenlijk niks voorstelt. Ja, mannen trekken zich bij haar af, en dat is het dan. Ze wordt slechts gebruikt. De leegte van het bestaan, feilloos in beeld gebracht. De film is ‘al’ vier jaar geleden uitgebracht, dus dat is er inmiddels niet beter op geworden.
De Belgische publieke omroep (zij wel) zendt in de maand augustus traditioneel dagelijks een topfilm uit, en gisteravond hield mij dat af van het schrijven van een stukje over de tweede Zomergast: Simon Kuper. Terwijl ook die uitzending ‘top’ was. Bruggetje naar die film kan onder meer zijn, dat machtige politici wel van alles vertellen, maar zelf niet weten hoe de wereld in elkaar zit. Nog sterker: ze snappen er de ballen van. En Kuper kan het weten, want hij heeft met ze gestudeerd in Oxford en zodoende inzicht gekregen in de processen achter de vele coulissen. Waardevol. En, nóg waardevoller, hij wil en kan dat als geen ander bijvoorbeeld via zijn columns in de Financial Times met ons delen.
WERELDBURGER
Kuper (55) is een wereldburger die fantastisch om zich heen heeft leren kijken. En die de zeldzame vaardigheid bezit om daar betekenisvol en helder over te communiceren. Griet Op de Beeck heeft daar zoals we na de eerste uitzending ook wel konden verwachten, weinig tot niets mee gedaan. Maar deze gast was zelf zo sterk, dat hij toch wel zijn gang ging.
Hij noemt zich niet zo sociaal, en bepaaldelijk zelfs “een kille man”. Maar niets is minder waar, zo bleek uit drie uur televisie. Trouwens, hoed je voor mensen die zeggen dat ze dit of dat (niet) zijn, want het omgekeerde is dan vaak het geval. Zo bleek wel uit het feit dat hij tot tweemaal toe tot tranen geroerd was bij zijn verhalen, filmbeelden en muziek. Dit is iemand die uit eigen zak het pensioen ophoest voor de zwarte bediende, waar zijn rijke en bevoorrechte Zuid-Afrikaanse grootouders niet in hadden voorzien. Simon, je weet toch: alles van waarde is weerloos.
Wat ook volledig voorbij ging aan Op de Beeck, was bijvoorbeeld dat veelzeggende moment uit een voetbalprogramma dat ik destijds structureel heb gemist. Johan Cruijff heeft in 1984 een educatieve serie voor de KRO verzorgd, Cruijff & Co. En laat daar nu een knulletje in een mooi, rood vintage truitje voorbij komen, die met Cruijff de discussie aangaat over waarom trainers wel of niet staan te schreeuwen tegen hun pupillen. Die prille junior is Erik ten Hag, die komend seizoen als verantwoordelijke man met Bayer Leverkusen kampioen van Duitsland probeert te worden. Kuper heeft niet alleen het nodige met politiek, maar ook met voetbal. Zo heeft hij Cruijff herhaaldelijk meegemaakt, maar het was allemaal niet besteed aan Op de Beeck.
Politiek? Voetbal? Het zijn slechts kapstokken, want Kuper heeft geleerd dat het altijd om de mensen gaat die aan de touwtjes trekken. Zij maken het verschil, of niet.
Kuper is dienaangaande bloedpessimistisch – één van zijn helden is niet voor niets George Orwell – , en als Op de Beeck even had doorgevraagd dan zou hij ook daarover in tranen zijn uitgebarsten. Hij noemt vier potentiële apocalypsen: een nucleaire oorlog, de overname van maatschappij en mens door AI, de zich voltrekkende milieuramp en een mondiale ziekte zoals Covid, waar we niet binnen weken een behandeling voor hebben klaarliggen. En noem hem geen complotdenker.
Zo kwam er zoveel voorbij, inclusief een in het licht, of beter gezegd de duisternis van “Gaza” schitterend interview met Hannah Ahrendt. Maar waar we over van mening verschillen, Kuper en ik, is dat kunst niet het verschil kan maken. Het is mooi en inspirerend wat mensen allemaal kunnen maken en verbeelden. Maar het is niet van beslissende invloed, beweert hij. Ik heb nog altijd de hoop, dat die ene mens door zijn of haar uiting en ‘presence’ wél van doorslaggevende invloed zou kunnen zijn. Bijvoorbeeld in één of zelfs meerdere van die vier door Kuper zelf aangehaalde apocalypsen. Alleen, ook ik zie of hoor ze nu niet. Dat klopt. Maar in deze Zomergasten kwam ook een overweldigende Nelson Mandela voorbij.
Kijk, dat bedoel ik.
Nog altijd schittert de Democratische Partij in Amerika door afwezigheid. Nog altijd hebben ze daar niemand gevonden met de persoonlijkheid, de uitstraling en de klasse om iets van tegenwicht aan Donald Trump te bieden. Het is niet anders. (21x)
Ton Westphal + No Nonsense ++ 