Het was mijn achtste rafelige-randenreis. Dwars door Polen, letterlijk. Van het westen naar het verre oosten, bijna in een rechte lijn. Moet je dat wel willen? Ik heb daar hier eerder bij stilgestaan. En ben gegaan.
Polen lijkt wel een vakantieland voor mij, maar ik geloof dat ik het nu wel heb gehad. Eerder in het noorden, met uiteraard Gdansk en alles wat daar is gebeurd, onderweg naar de Baltische staten. Inmiddels daar nog even de Wolfsschanze aangedaan, als we het toch over geschiedenis hebben. Met een paar jaar daarvoor ook nog op de motor naar Auschwitz en Birkenau. Op mijn derde rafelige-randenreis tevens Lublin en Sobibor bezocht. Lees deze blog er nog maar eens op na. Heb ik zelf net ook gedaan. Weer tien jaar verder. Maar mijn gedachten en gevoelens worden almaar bevestigd, reis-na-reis. Geeft niet, want dat geeft zoals al opgeschreven een zekere rust. Je wordt niet meer zo snel verrast, dat kun je ook zeggen.
Het is ongelofelijk wat er allemaal in Polen, met de Polen en de Joden die daar woonden is gebeurd. Onderdeel van de geschiedenislessen: ben je nou Pools of Joods? Hoe dan ook, wat de mensen daar is aangedaan, hoe ze door west en oost zijn geëxploiteerd, uitgebuit, vermoord en hun vrijheid steeds maar weer hebben moeten inleveren, is zonder precedent. Geen wonder dat ze nu voorop lopen in de NAVO qua budgetten, beveiliging en achterdocht. Nee, ik ga hier geen wetenschappelijk verhaal proberen te schrijven. Evenmin ben ik een historicus. Maar ik wil wel zoveel als mogelijk proberen te weten hoe het zit, als ik de vele locaties in het huidige Polen bezoek die de geschiedenis in Europa hebben vormgegeven.
Het is ontstellend. Soms doet het bijna voelbaar pijn. Ontroering is een bijbehorende emotie, keer op keer. En schrik, want wat ik zie en tegenkom in musea en fysiek op de plekken waar het allemaal heeft plaatsgevonden, is geen geschiedenis maar staande praktijk. Soms slechts enkele tientallen kilometers verderop.
Dit jaar was ik kortgezegd vooral benieuwd naar de cultuur en geschiedenis van Warschau en de laatste Europese oerbossen, de natuur, met eveneens de laatste Europese bizons in Bialowieza. Met een prachtige, eerste meerdaagse tussenstop in Lódź. Prachtig niet alleen vanwege historie en architectuur, maar ook dankzij een onverwachte ontmoeting op een klein terras, midden op de roemruchte Ul. Piotrkowska, even voorbij het geboortehuis van Arthur Rubinstein en vlak voor mijn vertrek naar Warschau. Dat gesprek alleen al is een blog waard, en dat zal er dus wel van komen. Net als mijn avonturen in de (oer-)bossen die de scheidslijn vormen met Wit-Rusland en waar ik tot twee keer toe vreselijk ben verdwaald.
Maar er gebeurde zoveel meer, ook tijdens mijn laatste dagen van deze reis in Krakau.
Ik zou er, als liefhebber, ook een cinematografisch thema aan kunnen verbinden. Met een start in de dierentuin van Warschau en een slot in de emaillefabriek van Oskar Schindler in Krakau. Oftewel, van ‘The Zookeeper’s Wife’ tot ‘Schindlers List’. En altijd maar weer spelen Joden, en de jacht van anderen op hun levens, welzijn, bezit en cultuur, de hoofdrol. Het is niet voor niets dat ik in één van de meest veelzeggende musea die ik ooit heb bezocht, het Museum voor de Geschiedenis van de Poolse Joden (POLIN) in Warschau, heb geleerd waar het woord Polen mogelijk vandaan komt. “Polin” is een legendarische verwijzing naar de aankomst van de eerste Joden in Polen. Het komt uit het Hebreeuws en kan ook ‘rust hier’ betekenen. Nou, dat hadden ze misschien maar beter niet kunnen doen, daar. Maar, was het anders geweest als ze in Hongarije, Italië of Nederland op hun eeuwige reis, tijdens hun eeuwige vervolging, hadden uitgerust?
Ik vind het nu wel even genoeg, zo vlak voor mijn weekeinde.
Ton Westphal + No Nonsense ++ 