Wil ik er eigenlijk nog wel een stukje over schrijven? Ja, ik had er erg naar uitgekeken. De opvoering door ITA van het veelgeprezen boek van Paul Lynch, mij niet geheel onbekend: Prophet Song. Meerdere mailtjes uit de Ierse republiek wezen mij op die unieke voorstelling in de Amsterdamse Stadsschouwburg, toch bij mij in de buurt. Het verschil tussen Rotterdam en Amsterdam leeft niet zo, in Ierland. Ze kijken me ongelovig aan als ik het bijvoorbeeld heb over ‘020’, om daarmee de sentimenten te illustreren. Maar hun bedoelingen waren oprecht: ga kijken nu je de kans hebt. Diezelfde avond heb ik mijn kaartje gekocht.
De reis met het OV van Rotterdam naar Amsterdam, en meer in het bijzonder het Leidseplein, vond ik al een belevenis op zich. Bijvoorbeeld dat je vanuit Rotterdam CS op de trein naar Venlo moet stappen, om in Amsterdam uit te kunnen komen. Geloof me, ik zou daar een roman – sterk autobiografisch, gebaseerd op historische gebeurtenissen – over kunnen schrijven. Over treinperrons en tramhaltes. Mijn mentale toestand van reflectie, perspectief en nabije toekomst, zeg maar gerust de rest van mijn leven. En dat allemaal bij de drukke halte van tramlijn 5, tegenover station Amsterdam-Zuid. Met een heerlijke wachttijd. Tijd om rond te kijken, te integreren in de scene. Spitsuur, veel mensen die na hun werk weer naar huis willen. Of die evident (en ook goed te horen) op weg zijn naar hun borrel- en eetafspraken. Niemand zonder zichtbare mobiel, zonder oordopje(s) of belachelijk grote koptelefoon. Allemaal jong of jonger, ik was met voorsprong – of moet ik hier ‘afstand’ gebruiken? – de enige senior.
Uitstappen in de Marnixstraat tegenover het DeLaMar-theater, waar Milia en ik de allerbeste herinneringen aan hadden. Die dateren van 53 jaar geleden. Er is in die tijd veel veranderd, zo haal ik maar even, om in de sfeer te blijven, uit een mooi Nederlands liedje. Op naar mijn gereserveerde tafeltje in de Brasserie van de schouwburg. Hé, daar is Adriaan van Dis. Met stok, en aan zijn zijde Olga Zuiderhoek. Zij zochten in die gezellige drukte en al dat vrolijke geroezemoes het laatst beschikbare tafeltje, maar dat was voor mij. En absoluut te klein om drie mensen een plekje te kunnen bieden voor een hapje eten. Anders had ik beiden zeker uitgenodigd om aan te schuiven. (Met een glimlach begreep ik op dat moment ineens waar de gefingeerde naam “Eefje” voor zijn Ellen vandaan kwam.)
Dan hadden we het bijvoorbeeld even kunnen hebben over zijn nieuwste boek ‘Alles voor de reis’. Over zijn Grote Liefde Ellen Jens, met wie hij bijna veertig jaar lang, tot en met haar overlijden in 2023 een heimelijke relatie heeft gehad. Enerzijds een boek, maar ook vele interviews waarin Van Dis uitvoerig vertelt, verslag doet van de wederzijde, ook fysieke liefdesrelatie. Maar waarin de levenspartner-sinds-decennia van Jens, Wim T. Schippers per definitie wordt doodgezwegen. Gaat dat boek, en vooral alles ter promotie daarvan ook over moraliteit en respect?
Overlijdensadvertenties zeggen vaak veel. Zo plaatst Schippers na het definitief heengaan van zijn vrouw een mooie advertentie, met daarin een vrolijke foto van hen beiden en de veelzeggende tekst ‘wederzijds onverdeelde grote liefde’. Daaronder heeft Van Dis geheel separaat een gedicht van Herman Gorter geplaatst, om op zijn eigen manier stil te staan bij het overlijden van Jens. Zijn die advertenties er nou om de wereld op de hoogte te stellen van de dood van een geliefde, of vind je het nodig om zo’n aanleiding publiek te benutten voor je diepste, innerlijke emoties? Om verhaal, cq je gelijk te halen? Over de rug van de dode.
Valt liefde, ook al is die groot en diep, te rijmen met leugens en schaamteloosheid? Verdomd interessant, maar gaat u verder.
Prophet Song dus. Daar kan ik (wel) kort over zijn. Het boek zal tenminste tien keer beter zijn dan deze toneelvoorstelling van twee uur. Voordat er dertig minuten waren verstreken, zat ik in die donkere zaal al op mijn horloge te turen hoe lang ik dat nog moest uitzitten. Niks aan. Te voorspelbaar, te vlak, voor mij geen enkele diepgang. ITA probeerde er iets van een politiek statement van te maken, inclusief de merchandise in de foyer. Er zou een bepaalde (be-)dreiging van moeten uitgaan, maar die heeft mij nooit bereikt. Lynch heeft het zelf nota bene over een ‘kitchen sink drama’, hij wil juist helemaal wegblijven van die maatschappelijk/politieke duiding. Zo gingen ze ook in Amsterdam aan de haal met eigen (voorkeur-)interpretaties. Maar dat doen ze daar wel vaker.
Niks nieuws. Volledig ingehaald door de tijd, waarmee ik niets goedpraat of “normaal” zal gaan vinden. Ja, dit soort dingen gebeuren nu. En heus niet alleen met het Amerikaanse ICE, of in deze toneelvoorstelling in sepia. Trouwens, de hoofdrolspeelster had wat mij betreft net zo goed vervangen kunnen worden door een robot. Het is allemaal emotie, natuurlijk. Maar hoe breng je die over? En waardoor word je geraakt, of laat je je raken? Zo was het toch een hele mooie avond geworden. Inclusief dat gevoel, die emotie, van het voor sommigen spreekwoordelijk mooiste van Amsterdam. Dat is dus die late trein terug naar Rotterdam.
Ton Westphal + No Nonsense ++ 