“Extreem luid & ongelooflijk dichtbij.” Een roman van Jonathan Safran Foer, die ik heb opgepikt uit een straatbibliotheek. Dat was op ongeveer dezelfde dag dat ik “Nuremberg” heb gezien, een veelzeggende psychologische thriller van James Vanderbilt.
Terwijl dat boek nog op mijn grote tafel ligt, hoorde ik daar Russell Crowe in de rol van Hermann Göring het volgende zeggen:
Het volk heeft voor ons gekozen. We hebben een mandaat. Het oude systeem heeft Duitsland aan de rand van de afgrond gebracht. Uw president Roosevelt heeft gezegd dat bepaalde Europese volken de democratie hebben afgezworen, niet omdat ze ertegen waren, maar omdat democratie te zwakke leiders heeft opgeleverd.
Hij krijgt wat oppositie van de Amerikaanse rechter Robert Jackson, die op een verbluffende wijze tijdens deze verhoren door Michael Shannon wordt neergezet. “Maar toen u aan de macht kwam, onderdrukte u alle oppositiepartijen. De SS heeft macht, ze transporteren mensen naar concentratiekampen.”
We wilden een sterk Duitsland om Versailles terug te draaien. Natuurlijk is Oostenrijk afgepakt, en dat geldt ook voor Sudetenland. Dat zouden Duitse gebieden zijn, vanwege het recht van mensen op zelfbeschikking. Ze hebben honderden jaren tot het Duitse rijk behoord.
De actualiteit ontnam me bijna de adem. Waar een film van 2½ uur al niet toe kan leiden, het is hier eerder aangehaald. Deze eerste quote van Göring is 1-op-1 te vertalen naar Donald Trump. Vervang Duitsland door “Amerika” en je bent er al. Vervolgens schrijf je ICE in plaats van SS, en dat plaatje is compleet.
Moeiteloos schakelen we door naar Vladimir Poetin. Dat is de tweede Göring-quote, uit hetzelfde verhoor. Je hoeft geen historicus te zijn om voor Oostenrijk “Oekraïne” in te kunnen vullen. Voeg daar zelf nog maar wat gebieden aan toe. Het herstel van het oude, Russische rijk.
OK, dan zijn we weer helemaal bij. De heldere, maar tegelijkertijd zo troebele overeenkomsten in de persoonlijkheden van de oorlogsmisdadigers Göring, Trump en Poetin. Toch wil ik wel een verschil aanbrengen, waarbij ik in de tegenwoordige tijd blijf. Göring en Poetin zijn echt buitengewoon slim en weten dat ook van zichzelf. Dat is de basis voor hun arrogantie, narcisme en onpeilbare macht. Trump is niet slim, dat denkt hij alleen maar. De man is evenwel heel erg dom. Zijn arrogantie, narcisme en onpeilbare macht zijn er evenwel niet minder door. Het maakt hem alleen maar nóg gevaarlijker. De Görings en Poetins zijn voorspelbaar. Trump is dat helemaal niet.
Kunst – in dit geval literatuur en cinematografie – die de staat van de wereld en de samenleving illustreert, duidt en voorspelt. Je hoeft “maar” te kijken, te lezen en te luisteren. En dan is het extreem luid en ongelooflijk dichtbij.
Terug naar Nuremberg. Waar de acteerprestatie van Shannon soms en volstrekt ten onrechte wordt gebagatelliseerd, gaan veel credits naar Crowe en Rami Malek in zijn rol van de Amerikaanse psychiater Douglas Kelley. De interactie tussen die twee is om van te smullen. Sommigen noemen het een kat-en-muisspel, maar dat doet hun dialogen te kort. Het spel tussen twee hoog-intelligente mensen draait in iedere seconde om de uitwisseling van waarheid en illusie. Ik vond het magisch.
De realiteit van alledag, van nu. Kelly heeft na zijn mentale en morele uitputtingsslag met Göring een boek geschreven: “22 Cells in Nuremberg. A Psychiatrist Examines the Nazi Criminals”. Daarin schrijft hij dat bijvoorbeeld Göring niet uniek is. Helemaal niet, zelfs. Er zijn meer mensen met vergelijkbare persoonlijkheidskenmerken, natuurlijk. Hitler en zijn directe volgers zijn onder ons. De macht, de loyaliteit en het kwaad. Het is menselijk en het kan daarom morgen weer gebeuren.
Dat werd Kelley thuis niet in dank afgenomen. Afijn, lang verhaal kort: hij is op Nieuwjaarsdag 1958 uit het leven gestapt, had er geen zin meer in, op dezelfde manier als ooit zijn grote tegenspeler Göring. Met een cyanide-capsule. Kijk, lees en luister. Het is 68 jaar later, maar extreem luid en ongelooflijk dichtbij. No Man Has Ever Beaten Me (Hermann Göring).
Ton Westphal + No Nonsense ++ 