Soms kom je van die films tegen die niet zomaar gewoon “goed” of “spannend” zijn, maar die je een zeker – en soms akelig onheilspellend – inzicht verschaffen in waar “we” staan. En als de impact nog wat groter wordt, dan vertelt zo’n film je wie je bent, en waarom. Dat is nogal wat, dus weinig filmmakers zullen daar in slagen. Het script moet natuurlijk ook helemaal kloppen, net als de muziek. En je moet precies de juiste spelers kiezen om het geheel neer te zetten. Nou, Terrence Malick (1943) is daar allemaal met ‘A Hidden Life’ adembenemend goed in geslaagd.
De antichrist is slim; hij gebruikt de deugden van de mens om hem te misleiden.
Malick is niet alleen de scenarist, op basis van het boek dat Erna Putz heeft geschreven over Franz Jägerstätter, de Oostenrijker waar het in de film allemaal om draait, en zijn brieven naar huis terwijl hij tijdens de Tweede Wereldoorlog in de gevangenis zat. Malick is ook de regisseur. A Hidden Life is zijn zevende film en het is ook zeven jaar geleden dat die is uitgebracht. Laat ik maar met beide benen op de grond blijven staan, toeval. Met dank aan het Belgische VRT CANVAS, dat er ieder zomer weer in slaagt om het beste van het beste uit de mondiale filmwereld naar je toe te brengen. Ik heb dat hier vaker opgemerkt, “vroeg of laat kijk je CANVAS”. In Nederland zou zoiets ondenkbaar zijn, iedere zomeravond zo’n film. Zelfs de Zomergasten-film moest worden geschrapt omdat het geld op is.
Jägerstätter is de ideale vader en echtgenoot, een family man par excellence. Hij leeft een voorbeeldig leven, midden in de overweldigende Oostenrijkse natuur. Met een lieve en altijd begripvolle echtgenote aan zijn zijde. Harde werkers op en rond de boerderij, allemaal. Mooie klassieke muziek op de achtergrond, en altijd is bij de scenes op de velden en tussen de bergen de klokkentoren van de kerk in beeld, dan wel te horen. Het lijkt een droom, en dat is het natuurlijk ook.
Want toen kwamen de Nazi’s, en Jägerstätter, die fantastisch wordt geportretteerd door August Diehl, wil daar niets van hebben of weten. Dat is natuurlijk niet zo vreemd, maar desondanks liep het hele Duitstalige gebied van Europa, en ook miljoenen mensen daarbuiten, met de rechterarm omhoog achter hem aan. Omdat men erbij wilde horen. De groepsprocessen en het kuddegedrag, waar inmiddels al wel bibliotheken over zijn volgeschreven. Dat geldt ook voor de verzetshelden, maar wat als je wél verzet biedt, maar in plaats van een held een gewone vent bent, een individu op het platteland? Dat is de rode draad in deze film.
Als je tegen de stroom ingaat, dan keert je omgeving zich van je af. Sympathie, vertrouwen en medewerking verdwijnen, alleen liefde blijft overeind. Maar niet iedereen is slecht. Des te groter het geluk bij die vaak kleine momenten van begrip van de zeldzame ander.
De Belgische topacteur Johan Leysen heeft ook een kleine, maar belangrijke rol in deze film. Overigens, iedere film waarin Leysen († 2023) speelde is meer dan de moeite waard.
We hoeven niet zien wat er met de waarheid gebeurt. Ze verzetten zich niet tegen de waarheid, ze negeren haar gewoon.
En dat terwijl hij de fresco’s van de kerk aan het renoveren is.
A Hidden Life is traag, maar niet langdradig. En lang, bijna drie uur. Ik heb hem in etappes bekeken. Het trage tempo staat je toe om te observeren, te ondergaan en zelf na te denken, iets wat Jägerstätter trouwens ook doet. Je kunt tekst, geluid, beelden en alle associaties op je in laten werken, je mag even stilstaan bij alles wat er op je afkomt. Malick geeft je daarvoor de tijd, en dat is hier belangrijk. Ga zelf maar kijken.
Gisteravond bracht VRT CANVAS “Dead Poets Society” (1989) van Peter Weir, met onder meer een geweldige Robin Williams († 2014) en een piepjonge Ethan Hawke. Heel wat anders, zou je zeggen. Maar ik vond de overeenkomsten frappant.
Laten we passend afsluiten zoals A Hidden Life afsluit, met de legendarische zin uit de roman Middlemarch (1871-1872) van George Eliot:
… for the growing good of the world is partly dependent on unhistoric acts; and that things are not so ill with you and me as they might have been, is half owing to the number who lived faithfully a hidden life, and rest in unvisited tombs.
Amen.
Ton Westphal + No Nonsense ++ 