Toen ik enkele zondagen geleden bij het zoeken naar een bepaald programma per ongeluk uitkwam op “Zomergasten” – minder dan een minuutje maar – wist ik niet hoe snel ik moest doorklikken. Ik viel net in zo’n moment waarin Janine Abbring vraagt of we vooraf nog iets moeten weten, of dat we maar gewoon moeten gaan kijken? Brr, ik kreeg zelfs een fysieke reactie. Dat is pure afkeer.
Psychiater Jim van Os zou dat gemakkelijk kunnen duiden. Hij was gisteravond de gast, en ik kon het ondanks Abbring niet over mijn hart krijgen om niet te kijken. De laatste.
Deze avond vloog voorbij, net als de flashbacks van 39 jaar aan het einde van deze Zomergasten. Het waren er niet minder dan 214, sinds 1988. En ik was bijna geschokt door hoe het leven voorbij raast, met messcherpe herinneringen aan uitzendingen van 23 jaar geleden. Of 11 jaar, of 28 jaar, of 3 jaar. Dat zegt veel over de impact van dit format, dat – ik blijf het volhouden – door met name Janine Abbring, maar ook vanwege andere non-interviewers zoals Jan Leyers en Griet Op de Beeck, ten grave is gedragen. Nee, dat heeft niets met budget te maken, maar alles met kwaliteit en kijkcijfers.
Volgens NMO (Nationaal Media Onderzoek) hebben er slechts 257.000 mensen gisteravond gekeken. Daarmee scoort Abbring als ‘anchor’ de 22ste plaats van de avond. “Beestenboel” en “RTL Boulevard” trekken respectievelijk drie keer en twee keer zoveel belangstellenden. Dat zegt veel over de Nederlanders. Maar ik weet zeker dat een goede vragensteller en de juiste gasten dat beeld hadden kunnen doen kantelen. En dan was Zomergasten in 2027 “gewoon” het 40ste seizoen ingegaan. Maar helaas.
HIJ KNIKTE SLECHTS
Vragen stellen. Daar draait het om in het leven. Dat wist Van Os heel goed over de bühne te krijgen. Opnieuw: ondanks Abbring, die nu eenmaal niet over het niveau en de vaardigheden beschikt om zelf goed te luisteren, vragen te stellen en verder in te gaan op de antwoorden en uiteenzettingen van de gast aan de andere kant van de tafel. Ze heeft een hond nodig in de studio om haar bloeddruk in bedwang te houden (net als Op de Beeck trouwens). Die viervoeter werkt stress verlagend, zo vertelde ze impliciet aan Van Os, die gelukkig niet onmiddellijk daarop zijn witte jas aantrok. Hij knikte slechts.
Hoe geweldig waren de openingsfragmenten deze avond. “The Essential”, dat wordt geduid als een kunstproject van Martin en Inge Riebeek die al 1.200 portretjes van mensen uit 23 landen hebben gemaakt. Met de ogenschijnlijk simpele, maar ontzettend existentiële vraag: “Wat is de essentie in jouw leven?”. Ze krijgen er geloof ik 1½ minuut voor om te antwoorden. Ik verbeeld me niks, maar al sinds de start van NNC (1989) is die vraag in ongeveer ieder sollicitatie-interview door mij gesteld. Waarop de kandidaten kleur kregen, en niet alleen in hun gezicht of nek. Enne, ze kregen van mij een uur of langer 😉 .
EEN GESPREK IPV MEDICIJNEN
Wat een boeiende vent, Jim van Os. Ontregeling, in plaats van je bent ziek. Een gesprek, in plaats van medicijnen. Zoek een ander mens om de dingen die je dwars zitten mee te delen. Geloof niet in, en vertrouw ook niet op al die zogenaamde specialisten en instituten, zoals de GGZ.
Hij wist verder te vertellen dat 6% van de jongeren onder ons serieus denkt aan zelfdoding. Zes procent! Die twijfelt eraan of ze wel perfect genoeg zijn, ingegeven door al de socials. Nee, niet mijn woorden dit keer. Maar die van Van Os. En verder bijvoorbeeld nog dat je moet afbreken en opnieuw opbouwen, in plaats van repareren. Hij had er mooie beelden bij.
Een opmerkelijke, laatste gast. Eén van de weinigen die heel natuurlijk en authentiek de ruimte nam om ook over zichzelf te vertellen. Zijn eigen ik, in plaats van zijn vak, of zijn cliënten, of zijn projecten, of zijn onderzoeken. Hij is iemand die “altijd dorst” heeft, bevestigend dat hij net als zijn beroemde/beruchte vader Willem van Os alcoholist is. Een beetje aangeschoten is goed, als het je functioneren en omgeving niet beschadigt. Hij heeft het dan over “integendeel”. En gooit er een filosofische wijsheid tegenaan om het goed te praten: “Hoe schraler je bestaan, hoe groter de kans dat de beloning van je verslaving je leven gaat beheersen”. En dat is bij hem (dus) niet het geval. De prachtfilm “Druk”, die ik toevallig kortgeleden bij VRT CANVAS heb gezien, werd door hem aangehaald. Maar daarin loopt het toch niet voor iedereen goed af.
Abbring zat erbij en keek ernaar. Ik kreeg met haar te doen. Kennelijk kilo’s afgevallen, breekbaar mager. De gezichten die ze trekt, zoveel moeite met haar houding. Doe ik het wel goed? Nee dus, Janine, maar ik ben bang dat jij niet alleen Zomergasten kapot hebt gemaakt, maar Zomergasten ook jou. En dat spijt mij allebei. Zielig in de oprechte betekenis.
Ton Westphal + No Nonsense ++ 